در بیشتر مناطق ایران رشد و عملکرد غلات به دلیل خشکی کاهش پیدا می کند. یکی از مناسب ترین گیاهان برای چنین شرایطی گیاه جو است. یکی از دلایل تولید کم ژنوتیپ های متحمل به تنش، عدم به کارگیری شیوه صحیح انتخاب ژنوتیپ ها بر اساس صفات زراعی و فیزیولوژیکی مرتبط با تحمل به تنش است. چهار ژنوتیپ جو بدون پوشینهUH3) ،U46M ، EHM81-12 و (CM67 در ایستگاه تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی واحد اقلید به مدت دو سال برای بررسی میزان تحمل آن ها به خشکی مورد بررسی قرار گرفتند. چهار تیمار (آبیاری پس از پتانسیل آب خاک به -0.5 (شاهد)، -1.5، -3 و -5 بار) به کار برده شدند. تیمارهای آزمایش در قالب طرح اسپلیت پلات بر پایه بلوک کاملا تصادفی در سه تکرار اعمال شدند. تیمارهای خشکی در کرت های اصلی و ژنوتیپ های جو بدون پوشینه در کرت های فرعی قرار گرفتند. صفات اندازه گیری شده شامل انواع پتانسیل های آب، روابط آبی برگ، رشد و روابط آن بودند. آزمون جوانه زنی در تنش خشکی با حضور پلی اتیلن گلیکول انجام گرفت و در آن درصد جوانه زنی و رشد ساقه چه و ریشه چه اندازه گیری شدند. نتایج نشان داد که تعداد برگ در گیاه کاهش معنی دار در شرایط تنش داشت و نسبت سطح برگ حساسیت کمتری داشت. در بین ژنوتیپ ها،UH3  کمترین و GM67 بیشترین مقدار رشد را داشت و کاهش رشد با کاهش میزان آب موجود در برگ مرتبط بود. تنش موجب کاهش پتانسیل آب در برگ شد، همچنین محتوای نسبی آب برگ، کارآیی استفاده از آب، سرعت رشد مطلق، سرعت رشد نسبی، میزان اسیمیلاسیون خالص و شاخص سطح برگ (در نتیجه میزان رشد و تولید مواد فتوسنتزی)، درصد جوانه زنی و رشد گیاهچه را کاهش داد. در نهایت، تنش اثر کاهنده روی رشد و عوامل موثر در عملکرد داشت. در اثر تنش، نسبت سطح برگ ابتدا کاهش ولی با افزایش خشکی افزایش یافت. کاهش ابتدایی این ویژگی به دلیل کاهش سطح برگ و افزایش نهایی آن به دلیل کاهش شدیدتر وزن خشک کل اندام هوایی نسبت به برگ بود.

به منظور بررسی رابطه بین مقادیر مختلف تبخیر از سطح تشتک تبخیر کلاس A با محتوی نسبی آب برگ (RWC) و تعیین مناسب ترین زمان آبیاری دو رقم کلزا، آزمایشی در یک طرح فاکتوریل اسپلیت پلات قالب بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در دو منطقه پاکدشت و کرج اجرا گردید. دورهای آبیاری بر اساس 45، 65 و 85 میلی متر تبخیر از سطح تشک تبخیر کلاس A و مقدار آب یاری به میزان 60، 80 و 100 درصد آب تبخیر شده، پس از خروج گیاه از مرحله روزت منظور شدند. مقدار آب آبیاری منظور شده به روش فوق به عنوان عاملی اصلی و رقم های طلایه و PF7045.91 به عنوان عامل فرعی در نظر گرفته شدند. بدین ترتیب با محاسبه تبخیر و تعریق تجمعی از سطح تشتک تبخیر کلاس A و با در نظر گرفتن مقدار آب آبیاری بر حسب درصد، قبل از آبیاری هر یک از کرتها اقدام به اندازه گیری محتوی نسبی آب برگ گردید. نتایج حاصل نشان داد که با کوتاه شدن دور آبیاری تا 45 mm و محتوی نسبی آب برگ 74.22% که معادل افزایش مقدار آب مصرفی تا  %80آب تبخیرشده بود، عملکرد دانه به حداکثر میزان خود یعنی 2538 kg/ha رسید. در دور آبیاری 65، بیش ترین میزان عملکرد در محتوی نسبی آب برگ 67.40% و یا به عبارت دیگر آبیاری به میزان 80% مقدار آب تبخیر شده و معادل kg/ha  2252 بود. کمترین میزان عملکرد دانه در دورآبیاری 85 mm و محتوی نسبی آب برگ 61.67% و یا به عبارت دیگر در مقدار آب مصرفی 60% آب تبخیر شده از سطح تشتک تبخیر کلاس A و به میزان 1046 kg/ha حاصل گردید. لذا چنین نتیجه گیری می شود که در دورهای آبیاری 45 mm و 65 یا تنش های آبی ضعیف، انجام آبیاری در محتوی نسبی آب برگ بیش تر از مقدارهای ذکر شده تاثیری در افزایش عملکرد ندارد. متوسط مقدار محتوی نسبی آب برگ رقم PF7045.91 و طلایه در دور ها و مقدار های آب مصرفی مورد آزمون به ترتیب معادل70.15  و 68.75 درصد بود، این امر نشان دهنده مقاومت بیش تر رقم PF7045.91 به خشکی بوده و به نظر می رسد می توان از این شاخص به عنوان معیاری جهت گزینش ارقام مقاوم به خشکی استفاده نمود.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

به منظور بررسی اثر تنش کم آبی و مصرف زﺋولیت بر میزان بیومارکرهای تخریب، محتوی نسبی آب برگ، نشت الکترولیت ها و کلروفیل کلزا (Brassica napus L.) رقم Okapi، این آزمایش در پاییز 91-1390 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری به صورت اسپلیت پلات در قالب بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار اجرا گردید. آبیاری در سه سطح (آبیاری بر اساس 80، 130 و 180 میلی متر تبخیر از سطح تشتک تبخیر کلاس A) به عنوان کرت اصلی، مصرف زﺋولیت در سه سطح (عدم مصرف، مصرف 6 و 12 تن در هکتار) به عنوان کرت فرعی در نظر گرفته شد. نتایج آزمایش نشان داد که از نظر تمامی صفات مورد آزمون بین سطوح آبیاری و کاربرد زﺋولیت تفاوت معنی داری مشاهده شد و اثر برهمکنش تیمارهای آزمایشی تنها بر نشت الکترولیت ها و محتوی کلروفیل ها معنی دار بود. مقایسه میانگین اثر اصلی آبیاری نشان داد، انجام آبیاری بر اساس 180 میلی متر تبخیر از سطح تشتک تبخیر کلاس A، بیش ترین میزان مالون دی آلدئید (2.54 نانومول بر میلی گرم پروتئین)، دی هیدروکسی گوانوزین (17.60 نانومول بر میلی گرم پروتئین)، دی تیروزین (27.02 نانومول بر میلی گرم پروتئین) و نشت الکترولیت ها (1.55 میلی زیمنس بر سانتی متر) و کم ترین محتوی نسبی آب برگ (0.61 درصد) و کلروفیل کل (4.32 میلی گرم در لیتر) را ایجاد نمود را ایجاد نمود. در شرایط تنش خشکی شدید 180 میلی متر، مصرف 12 تن در هکتار زئولیت با بهبود وضعیت رطوبتی گیاه منجر به ممانعت از اثر تخریبی تنش خشکی و کاهش میزان نشت الکترولیت ها تا 0.99 میلی زیمنس بر سانتی متر و کلروفیل a+b تا 4.75 میلی گرم در لیتر گردید.

به منظور بررسی و شناخت جنبه های مرفوفیزیولوژیک و آناتومیک، شش رقم زیتون (نبالی، فیشمی، آربکین، زرد، گوردال و روغنی) تحت تنش خشکی این آزمون انجام شد. طرح آزمایشی بکار برده شده فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با دو تیمار شاهد و تنش (1.5-مگاپاسکال) در سه تکرار بود. فاکتورهای مورد بررسی در این پژوهش، سطح برگ، سطح ویژه برگ، زاویه برگ نسبت به ساقه ساقه، تعداد برگ، طول و تعداد شاخه ها، تعداد روزنه، قطرساقه، محتوی نسبی آب برگ  (RWC)، پتانسیل آب برگ  (LWP)، کمبود اشباع آب (WSD) و ظرفیت آب (WC) بودند. در این بررسی بین سطح برگ و سطح ویژه برگ (SLA) تیمار شاهد و تنش تفاوت چندانی مشاهده نگردید. در فاکتور زاویه برگ با ساقه از نظر آماری اختلاف معنی دار نشان داده شد. بطوریکه در رقم نبالی نسبت به دیگر ارقام تغییرات زاویه برگ آن کمتر بود. همچنین تعداد برگ ها تحت تاثیر تنش خشکی کاهش یافت و ریزش برگ در گیاهان تحت تنش مشاهده نگردید، بطوریکه افزایش تعداد برگ در ارقام نبالی و آربکین نسبت به دیگر ارقام کارآیی بیشتر فتوسنتز در ماده سازی گیاه را نشان می دهد. تعداد شاخه و به تبع آن طول شاخه تحت تاثیر تنش کاهش یافت. بنابراین ارقام آربکین و نبالی کمتر تحت تاثیر تنش خشکی قرار گرفتند. در بررسی تعداد روزنه ها مشخص شد که با اعمال تنش خشکی بر تراکم روزنه ها افزوده شده است. افزایش تراکم روزنه در ارقام گوردال و روغنی کاملا مشهود بود. بررسی وضعیت آبی گیاه زیتون نشان می دهد، مقاومت به خشکی به دلیل بالابودن پتانسیل آب برگ و افزایش محتوی نسبی آب و پایین بودن کمبود اشباع آب در ارقام نبالی، گوردال و زرد در مقایسه با دیگر ارقام بیشتری نسبت به خشکی برخوردار بودند.

تعیین رقم مناسب یکی از عوامل مهم برای به دست آوردن حداکثر عملکرد، با توجه به شرایط اقلیمی هر منطقه می باشد. یکی از مهم ترین تنش های محیطی خشکی بوده که از طریق تاثیر منفی در طول دوره رشد گیاه، ساختار و فعالیت های گیاهی را با اختلال مواجه می سازد. به منظور بررسی واکنش آگروفیزیولوژیک ارقام مختلف گیاه ارزن مرواریدی (Hybrid 1, Hybrid 2, IP13150, IP13151, IP22269, ICMV5222 و HHVBCTA) به دو سطح آبیاری (100 و 60 درصد ظرفیت مزرعه) آزمایشی به صورت کرت های خرد شده و در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در شرایط آب و هوایی کرمان انجام شد. نتایج نشان داد اثر ساده تیمار آبیاری برای همه صفات و اثر ساده رقم و نیز اثر متقابل آبیاری در رقم به جز در مورد محتوای رطوبت نسبی و شاخص کلروفیل برای سایر صفات مورد بررسی معنی دار بوده است. کاهش میزان آب آبیاری از 100 به 60 درصد حد ظرفیت مزرعه موجب کاهش معنی دار میانگین صفات شاخص کلروفیل (87/20 درصد) و محتوای رطوبت نسبی (06/29 درصد) شد. تنش خشکی موجب افزایش محتوای پرولین در ارقام مورد بررسی شد و بیشترین مقدار این صفت در شرایط تنش از رقم HHVBCTA به دست آمد. همچنین، نتایج نشان داد که بیشترین میانگین ارتفاع بوته، شاخص سطح برگ و عملکرد علوفه تر و خشک در شرایط آبیاری نرمال و تنش به ترتیب مربوط به رقم Hybrid 1 و IP13151 بود. بر طبق نتایج مقایسه میانگین اثر متقابل کمترین و بیشترین درصد کاهش عملکرد علوفه تر به واسطه اعمال تنش خشکی به ترتیب مربوط به ارقام IP13151 (16/13 درصد) و ICMV5222 (58/61 درصد) بود. به طورکلی، با توجه به نتایج به دست آمده ارقام Hybrid 1 و IP13151 به ترتیب جهت کاشت در شرایط آبیاری مطلوب و تنش در شرایط آب و هوایی کرمان مناسب به نظر می رسند.

تنش خشکی یکی از مهم ترین مشکلات تولید گیاهان زراعی در مناطق خشک و نیمه خشک جهان می باشد. کاربرد برخی مواد، نظیر پلیمرهای سوپرجاذب در خاک، باعث افزایش ماندگاری آب در خاک و در نتیجه کاهش مصرف آب و آبشویی کودها می گردد. به منظور بررسی تاثیر سوپرجاذب در شرایط تنش خشکی بر روی عملکرد، اجزا عملکرد و بعضی ویژگی های فیزیولوژیکی ذرت (.Zea mays L)، آزمایشی به صورت کرت های خرد شده در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بیرجند در سال 1387 انجام گردید. تیمار آبیاری با سه سطح (40، 70 و 100 درصد نیاز آبی گیاه) به عنوان کرت اصلی و مقادیر سوپرجاذب با چهار سطح (0، 35، 75 و 105 کیلوگرم در هکتار) به عنوان کرت فرعی در نظر گرفته شد. نتایج به دست آمده نشان داد بین متوسط محتوی نسبی آب برگ و متوسط شاخص کلروفیل برگ و همچنین بین متوسط شاخص کلروفیل و متوسط دوام سطح برگ به ترتیب همبستگی مثبت و معنی دار(r=0.705) و(r=0.883)  وجود داشت. از طرف دیگر بین متوسط دوام سطح برگ و عملکرد دانه همبستگی مثبت و معنی دار (r=0.851) دیده شد. به نظر می رسد تنش خشکی از طریق کاهش محتوی نسبی آب برگ، شاخص کلروفیل و دوام سطح برگ باعث کاهش عملکرد دانه شده و سوپرجاذب با تاثیر معنی دار و مثبت بر شاخص کلروفیل به استثنا 1678 درجه روز رشد باعث افزایش دوام سطح برگ و در نتیجه عملکرد دانه بالاتر شده باشد.

سابقه و هدف: تغذیه گیاهان زراعی بویژه محصولات کشت شده به صورت دیم یکی از مهمترین برنامه های مدیریتی در افزایش عملکرد کمی و کیفی محصولات زراعی است؛ به طوری که روش تغذیه گیاه همراه با کاهش هزینه های تولید و حفظ محیط زیست و در راستای اجرای کشاورزی پایدار باشد. براین اساس به منظور بررسی برهمکنش دودآب، قارچ مایکوریزا و باکتری ریزوبیوم بر صفات ریشه و خصوصیات اگروفیزیولوژیک نخود، آزمایشی در سال زراعی 1400-1399 در مزرعه تحقیقاتی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی اجرا شد.مواد و روش ها: آزمایش به صورت کرت های خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار اجرا شد. تیمارهای مورد آزمایش شامل چهار سطح دودآب و نوع کاربرد (یک لیتر در هکتار بصورت محلول پاشی، 2 و 4 لیتر در هکتار بصورت خاک کاربرد و شاهد) به عنوان عامل اصلی و سه ترکیب میکروارگانیسم شامل ریزوبیوم (1750 گرم نخود + 100 سی سی مزوریزوبیوم سیسری) ، مایکوریزا (1750 گرم نخود + 100 سی سی آب + 60 گرم مایکوریز آربوسکولار+ 5 گرم شکر)، ریزوبیوم و مایکوریزا (1750 گرم نخود + 100 سی سی ریزوبیوم + 60 گرم مایکوریزا) به همراه شاهد به عنوان عامل فرعی در نظرگرفته شد.یافته ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد اثر دودآب بر صفات تعداد گرهک، قطر ریشه، آنزیم کاتالاز و قند محلول برگ معنی دار شد. اثر کود بیولوژیک بر صفات تعداد گرهک، طول ریشه، قطر ریشه، وزن خشک ریشه، قند محلول برگ، محتوی نسبی آب برگ (RWC)، آنزیم سوپراکسید دیسموتاز و کاتالاز معنی دار شد. اثر متقابل دودآب در کود بیولوژیک بر صفت کلروفیل کل و کارتنوئید معنی دار گردید. محلول پاشی دودآب با غلظت یک لیتر در هکتار در دو مرحله رویشی و پیش از گلدهی از نظر آنزیم کاتالاز (189/76 میکروگرم در میلی گرم محلول پروتئین)، کلروفیل کل (29/167میلی گرم بر گرم) و کارتنوئید (9/3 میلی گرم بر گرم) از خود برتری نشان داد. کاربرد خاکی دودآب با غلظت 4 لیتر در هکتار از نظر قطر ریشه (9/4 میلی متر) و قند محلول برگ (35/395 میلی گرم بر گرم وزن نمونه گیاهی) بیشترین مقادیر را به خود اختصاص داد. کاربرد توام ریزوبیوم و مایکوریزا از نظر طول ریشه (4/20 سانتی متر)، و تلقیح ریزوبیوم به تنهایی از نظر تعداد گرهک ریشه (31 گرهک) و قطر ریشه (9/4 میلی متر) و تلقیح مایکوریزا به تنهایی از نظر صفت وزن خشک ریشه (1/2 گرم) و محتوی نسبی آب برگ (67/1 %) بیشترین مقادیر را به خود اختصاص دادند.نتیجه گیری: به طورکلی، محلول پاشی دودآب با غلظت یک لیتر در هکتار در دو مرحله و تلقیح بذر با ریزوبیوم و مایکوریزا می تواند موجب بهبود خصوصیات اگروفیزیولوژیک نخود در شرایط دیم شود.

کاربرد آب برای تولید محصول و حذف آبیاری های غیر ضروری، تولید اقتصادی ذرت را تحت تاثیر قرار می دهد و به همین دلیل استفاده از رژیم های آبیاری مختلف و تعیین مناسب ترین دور آبیاری با حداقل تأثیر بر عملکرد، ضروری به نظر می رسد. به منظور بررسی اثر دورهای مختلف آبیاری بر عملکرد علوفه سه واریته ذرت، آزمایشی به مدت یک سال زراعی در شهرستان خوی انجام شد. این آزمایش به صورت کرت های خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در چهار تکرار اجرا گردید. دور آبیاری در چهار سطح شامل دورهای آبیاری پس از60، 90، 120و150 میلی متر تبخیر از تشتک تبخیر به عنوان فاکتور اصلی و واریته در سه سطح شامل رقم های ذرت دندان اسبی SC 704، Maxima 524و Jeta 600به عنوان فاکتور فرعی در نظر گرفته شدند. در این آزمایش صفات ارتفاع بوته، وزن های ساقه، برگ، بلال، عملکرد علوفه و سطح برگ بلال و گل آذین نر، محتوی نسبی آب برگ و کارآیی مصرف آب در مرحله شیری (R3) اندازه گیری گردیدند. نتایج نشان داد که با افزایش دور آبیاری صفات ارتفاع بوته، عملکرد علوفه، وزن بلال، وزن ساقه، وزن برگ، سطح برگ بلال و محتوی نسبی آب برگ متناسب با افزایش تنش کم آبی، کاهش یافتند. از بین سه واریته مورد آزمایش، رقمMaxima 524 به علت کوتاه تر بودن دوره رشد، مصرف آب کمتر و داشتن عملکردی مشابه نسبت به دو رقم دیگر (در مرحله R3) به عنوان رقم مناسب برای شرایط منطقه شناخته شد. به طورکلی، بر اساس نتایج این تحقیق می توان دور آبیاری پس از 90 میلی متر تبخیر و کشت واریتهMaxima 524 را جهت صرفه جویی در مصرف آب و داشتن عملکرد مطلوب برای زراعت ذرت در منطقه خوی مد نظر قرار داد.